obserwatorium w chiile znalazło szóstą planetę karłowatą

Szósta planeta karłowata w naszym układzie? Znalazło ją właśnie obserwatorium w Chile

Układ Słoneczny może być bogatszy o kolejny duży świat. Astronomowie pracujący z danymi z obserwatorium Very C. Rubin w Chile zidentyfikowali obiekt znajdujący się daleko za orbitą Neptuna. Oznaczony jako 2026 ED138 może mieć od 600 do nawet 1500 kilometrów średnicy. Jeśli dalsze obserwacje potwierdzą jego rozmiary i właściwości, dołączy do grona oficjalnie uznawanych planet karłowatych. Co ciekawe, obiekt mógł pozostawać niezauważony przez tak długi czas, ponieważ na ziemskim niebie znajduje się na tle jasnego obszaru Drogi Mlecznej.

Odkrycie ogłoszone przez zespół związany z obserwatorium Very C. Rubin może okazać się jednym z ważniejszych wydarzeń ostatnich lat w badaniach zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego. Obiekt 2026 ED138 znajduje się obecnie w odległości około 46 jednostek astronomicznych od Słońca. Jedna jednostka astronomiczna odpowiada średniej odległości Ziemi od naszej gwiazdy.

Dla porównania Pluton, najbardziej znana planeta karłowata, znajduje się średnio około 40 jednostek astronomicznych od Słońca. Nowy kandydat jest więc jeszcze dalej od nas.

Obiekt wielkości planety karłowatej

Astronomowie szacują średnicę 2026 ED138 na 600-1500 kilometrów. Nie jest to jednak wynik bezpośredniego pomiaru. Naukowcy wyliczyli możliwe rozmiary na podstawie jasności obiektu oraz szacunkowej zdolności jego powierzchni do odbijania światła.

Według Mario Juricia, kierującego badaniami Układu Słonecznego w obserwatorium Rubin, najbardziej prawdopodobna średnica może wynosić około 1000 kilometrów.

To naprawdę spory obiekt. Dla porównania Ceres, najmniejsza z pięciu oficjalnie uznawanych planet karłowatych, ma około 940 kilometrów średnicy. Jeśli szacunki dotyczące 2026 ED138 okażą się trafne, nowy kandydat może być od niej większy.

Na razie nie można jednak przesądzać o jego klasyfikacji. Sam odpowiednio duży rozmiar nie wystarczy, aby obiekt otrzymał status planety karłowatej. Musi również mieć wystarczającą masę, by pod wpływem własnej grawitacji przyjąć kształt zbliżony do kuli.

Dlaczego astronomowie nie zauważyli go wcześniej?

Jednym z najbardziej zaskakujących aspektów odkrycia jest to, że obiekt prawdopodobnie znajdował się w zasięgu obserwacji już od wielu lat. Problemem okazało się jego położenie na ziemskim niebie.

2026 ED138 znajduje się w obszarze bliskim płaszczyźnie Drogi Mlecznej. Z perspektywy Ziemi oznacza to, że jego słaby blask ginie wśród ogromnej liczby gwiazd znajdujących się w tle. W tak zatłoczonym obszarze nieba odróżnienie niewielkiego, odległego obiektu od pozostałych punktów świetlnych jest wyjątkowo trudne.

Sytuację zmieniło obserwatorium Very C. Rubin w Chile. Wyposażone w największą cyfrową kamerę astronomiczną, regularnie fotografuje rozległe obszary południowego nieba. Dzięki powtarzaniu obserwacji astronomowie mogą wychwytywać obiekty, które na kolejnych zdjęciach zmieniają swoje położenie.

13 października astrofizyk Matthew Holman z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics przeanalizował dane zebrane przez obserwatorium przy użyciu programu wyszukującego poruszające się obiekty Układu Słonecznego. 2026 ED138 zwrócił jego uwagę przede wszystkim nietypowo dużą jasnością, biorąc pod uwagę odległość od Słońca.

Początkowo badacz podejrzewał nawet, że mógł popełnić błąd albo że nieprawidłowo zadziałał algorytm.

Dalsza analiza rozwiała te wątpliwości. Obiekt udało się zidentyfikować na 30 zdjęciach wykonanych podczas 20 nocy obserwacyjnych między marcem a lipcem 2026 roku. Co więcej, po przejrzeniu starszych danych z innych przeglądów nieba astronomowie odnaleźli ślady jego obecności sięgające 2016 roku.

Oznacza to, że dysponujemy materiałem pozwalającym odtworzyć jego ruch na przestrzeni około dekady.

Czym właściwie różni się planeta od planety karłowatej?

W Układzie Słonecznym oficjalnie uznaje się obecnie osiem planet i pięć planet karłowatych. Do tej drugiej grupy należą Ceres, Pluton, Eris, Haumea i Makemake.

Granica między obiema kategoriami została formalnie określona przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 2006 roku. Planeta musi krążyć wokół Słońca, mieć masę wystarczającą do przyjęcia niemal kulistego kształtu i oczyścić swoje otoczenie orbitalne z innych obiektów o porównywalnych rozmiarach.

Planeta karłowata spełnia dwa pierwsze warunki, ale nie oczyściła swojego sąsiedztwa orbitalnego. Właśnie dlatego Pluton utracił status pełnoprawnej planety, mimo że nadal pozostaje jednym z największych i najbardziej rozpoznawalnych obiektów zewnętrznego Układu Słonecznego.

2026 ED138 należy do tak zwanych obiektów transneptunowych, czyli ciał niebieskich poruszających się po orbitach położonych za orbitą Neptuna. Jest to obszar pełen lodowych pozostałości po formowaniu się Układu Słonecznego.

Na oficjalny status trzeba jeszcze poczekać

Najważniejszym zadaniem astronomów będzie teraz dokładniejsze określenie rozmiarów i właściwości fizycznych nowego obiektu. Potrzebne będą przede wszystkim obserwacje w podczerwieni, które pozwolą lepiej oszacować jego rzeczywistą średnicę.

Dopiero wtedy będzie można ocenić, czy jego masa i grawitacja są wystarczające, aby nadać mu niemal kulisty kształt. Bez tego nie ma podstaw do oficjalnego uznania go za planetę karłowatą.

Nawet potwierdzenie odpowiednich właściwości fizycznych nie musi oznaczać szybkiego wpisania obiektu na oficjalną listę. Przykładem są Quaoar i Gonggong, które w wielu publikacjach naukowych są traktowane jako planety karłowate, ale nadal nie znalazły się na oficjalnej liście Międzynarodowej Unii Astronomicznej.

Odkrycie 2026 ED138 pokazuje jednak, jak wiele może jeszcze kryć się w odległych rejonach naszego kosmicznego sąsiedztwa. Obserwatorium Very C. Rubin ma prowadzić wieloletni przegląd nieba, a jego ogromne możliwości obserwacyjne mogą pomóc w odnalezieniu kolejnych obiektów, które dotychczas umykały astronomom.

Być może więc za kilka lat lista znanych planet karłowatych będzie znacznie dłuższa. I choć nie oznacza to powrotu do dziewięciu planet w tradycyjnym rozumieniu, nasza wiedza o Układzie Słonecznym może wkrótce wyraźnie się rozszerzyć.

Źródła

Foto: Obserwatorium Very C. Rubin w Chile.

Podziel się artykułem

PortalTechnologiczny.pl

Wykorzystujemy ciasteczka do spersonalizowania treści i reklam, aby oferować funkcje społecznościowe i analizować ruch w naszej witrynie.

Informacje o tym, jak korzystasz z naszej witryny, udostępniamy partnerom społecznościowym, reklamowym i analitycznym. Partnerzy mogą połączyć te informacje z innymi danymi otrzymanymi od Ciebie lub uzyskanymi podczas korzystania z ich usług.

Informacja o tym, w jaki sposób Google przetwarza dane, znajdują się tutaj.