W szczątkach rosyjskiej rakiety S-71M Ukraina znalazła moduł Nvidia Jetson Orin NX. To układ przeznaczony m.in. do autonomicznych systemów, który może dostarczać mocy obliczeniowej potrzebnej do przetwarzania obrazu i podejmowania decyzji bezpośrednio na pokładzie urządzenia. Kijów przekonuje, że znalezisko pokazuje słabość obecnego systemu kontroli eksportu technologii.
Ukraiński wywiad wojskowy GUR poinformował o znalezieniu modułu Nvidia Jetson Orin NX 16 GB w pozostałościach rosyjskiego pocisku manewrującego S-71M Monochrome.
Na opublikowanych przez GUR zdjęciach widać mocno uszkodzony i spalony moduł. Oznaczenie TE980M-A1 wskazuje na jednostkę Jetson Orin NX 16 GB, wprowadzoną przez Nvidię na rynek w 2023 roku.
To istotny szczegół. Nvidia zakończyła bezpośrednią działalność w Rosji już w 2022 roku, po rozpoczęciu przez Moskwę pełnoskalowej wojny przeciwko Ukrainie. Oznacza to, że znaleziony w rakiecie komponent musiał trafić do Rosji inną drogą.
Do czego rosyjska rakieta potrzebuje układu AI?
S-71M to wystrzeliwany z powietrza pocisk wyposażony w systemy pozwalające na częściowo autonomiczne działanie. Według dostępnych informacji broń może wykorzystywać sensory optyczne oraz pokładowe systemy obliczeniowe do wyszukiwania i identyfikowania celów.
GUR uważa, że obecność Jetson Orin może wskazywać na wykorzystanie w pocisku technologii sztucznej inteligencji.
Nie oznacza to jednak, że sam moduł Nvidii jest odpowiedzialny za „naprowadzanie rakiety przez AI”. Układ jest przede wszystkim wydajnym komputerem przeznaczonym do pracy na brzegu sieci, czyli wykonywania obliczeń bez konieczności stałego połączenia z zewnętrznym centrum danych.
To właśnie dlatego podobne moduły znajdują zastosowanie w autonomicznych maszynach, robotach, systemach wizyjnych i innych urządzeniach wymagających lokalnego przetwarzania danych.
Nvidia: nasze moduły nie są przeznaczone do zastosowań wojskowych
Nvidia podkreśla, że Jetson Orin to sprzęt klasy konsumenckiej, sprzedawany szerokiemu gronu odbiorców i przeznaczony do różnych zastosowań.
Firma zaznacza również, że moduły Jetson nie powinny być dostępne w Rosji.
Problem polega na tym, że producent nie ma pełnej kontroli nad tym, co dzieje się z urządzeniem po jego sprzedaży. Nvidia wskazuje na istnienie licznych kanałów rynku wtórnego, za pośrednictwem których używane moduły mogą zmieniać właściciela.
Firma przekazała, że jeśli ustali, iż któryś z jej klientów narusza amerykańskie przepisy dotyczące kontroli eksportu, podejmie odpowiednie działania.
Jak amerykański chip trafił do rosyjskiej broni?
Tego na razie nie wiadomo.
To jedna z najważniejszych niewiadomych całej sprawy. GUR nie przedstawił publicznie dowodów wskazujących konkretną drogę, którą moduł trafił do rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego.
Możliwe jest wykorzystanie pośredników, reeksport, zakup komponentu na rynku wtórnym albo inne kanały dostaw.
Jest to szczególnie istotne, ponieważ Stany Zjednoczone od lat ograniczają eksport zaawansowanych technologii do Rosji. Sankcje mają utrudniać Moskwie pozyskiwanie nowoczesnych podzespołów potrzebnych do produkcji uzbrojenia.
Jak pokazuje znalezisko z rosyjskiej rakiety, samo wprowadzenie ograniczeń eksportowych nie gwarantuje jednak, że objęta nimi technologia całkowicie zniknie z rosyjskiego łańcucha dostaw.
Ukraina chce mocniejszych kontroli
Według GUR przypadek Jetson Orin jest kolejnym dowodem na konieczność zaostrzenia kontroli eksportu oraz lepszej współpracy państw nakładających sankcje.
Ukraiński wywiad zwraca uwagę, że w rosyjskich systemach uzbrojenia znajdowane są również komponenty produkowane w Chinach.
Problem jest więc szerszy niż jeden moduł Nvidii. Nowoczesna broń składa się z tysięcy podzespołów, a część z nich może pochodzić z legalnego rynku elektroniki cywilnej.
To pokazuje problem z kontrolą technologii
Historia Jetson Orin w rosyjskim pocisku pokazuje paradoks współczesnej elektroniki wojskowej. Do stworzenia zaawansowanego systemu autonomicznego nie zawsze potrzebne są specjalistyczne procesory projektowane od początku dla armii.
Czasami wystarczy odpowiednio wydajny cywilny układ dostępny na światowym rynku.
Jetson Orin NX został zaprojektowany właśnie z myślą o urządzeniach działających autonomicznie i analizujących dane lokalnie. Taka uniwersalność jest ogromną zaletą na rynku cywilnym, ale jednocześnie utrudnia kontrolowanie jego potencjalnych zastosowań wojskowych.
Nie wiadomo, w jakim stopniu znaleziony w rosyjskiej rakiecie moduł faktycznie uczestniczył w autonomicznym naprowadzaniu broni. Sam fakt jego obecności jest jednak znaczący.
Dla Ukrainy to kolejny argument za tym, aby państwa zachodnie nie tylko nakładały sankcje na producentów i odbiorców, ale również skuteczniej kontrolowały pośrednie kanały dostaw nowoczesnej elektroniki.
Foto: HUR (Wywiad wojskowy Ukrainy).