Sztuczna inteligencja coraz śmielej wkracza w kolejne obszary życia publicznego. Tym razem trafiła do jednego z najbardziej wrażliwych procesów — rekrutacji na studia wyższe w USA.
Dzięki AI tysiące kandydatów szybciej otrzyma decyzje o przyjęciu, ale eksperci alarmują: technologia może wprowadzać nowe formy nierówności i uprzedzeń.
Algorytmy zamiast komisji? Uczelnie szukają oszczędności
Jak informuje Bloomberg, amerykańskie uczelnie – zmagające się z rosnącymi kosztami i presją finansową – coraz częściej wykorzystują sztuczną inteligencję do analizy podań, esejów i transkryptów ocen. To podejście znane już z rynku pracy, gdzie AI od lat wspiera rekrutację pracowników, teraz trafia do szkolnictwa wyższego.
Z tego rozwiązania korzystają m.in. Virginia Tech, Caltech czy Georgia Tech. Duże modele językowe stają się realnym narzędziem administracyjnym, a nie tylko eksperymentem technologicznym.
Szybciej, taniej, ale czy sprawiedliwiej?
Dla kandydatów czekających zwykle do kwietnia na decyzję rekrutacyjną, przyspieszenie procedur oznacza mniej stresu i niepewności. Jednak specjaliści od etyki AI biją na alarm.
Profesor Meredith Broussard z Uniwersytetu Nowojorskiego zwraca uwagę, że algorytmy premiują określony styl pisania:
– AI nagradza teksty pasujące do wzorców algorytmu. To w praktyce promowanie zunifikowanego, „bezpiecznego” języka, a nie samodzielnego myślenia – podkreśla badaczka.
Rodzice i pedagodzy coraz częściej obawiają się, że o przyszłości młodych ludzi decydują modele statystyczne, a nie pełen kontekst ich historii i potencjału.
Virginia Tech: człowiek + AI zamiast trzech rekruterów
Virginia Tech pokazuje, jak wygląda wdrażanie AI w praktyce. W poprzednich latach każda odpowiedź pisemna była oceniana przez dwóch rekruterów, a w razie rozbieżności – przez trzeciego. Przy 58 tysiącach zgłoszeń i pół milionie esejów system stał się niewydolny.
Obecnie uczelnia stosuje model „człowiek + algorytm”. Esej ocenia jednocześnie rekruter i AI. Jeśli ich oceny się różnią, do gry wchodzi drugi człowiek. Efekt?
- około 8000 godzin pracy mniej,
- decyzje rekrutacyjne nawet miesiąc wcześniej niż dotąd.
Władze uczelni podkreślają jednak, że ostateczne decyzje nadal należą do ludzi.
AI przewidzi stypendium i… wykryje ChatGPT
Georgia Tech idzie jeszcze dalej. Uczelnia używa AI do analizy dokumentów transferowych, a także rozwija narzędzie, które na podstawie danych historycznych i demograficznych prognozuje wysokość możliwego wsparcia finansowego dla przyszłych studentów.
Z kolei Caltech i inne uczelnie wykorzystują AI do walki z nadmiernym użyciem ChatGPT przez kandydatów. Firma InitialView oferuje platformę wideo, gdzie system:
- analizuje pracę naukową kandydata,
- generuje spersonalizowane pytania,
- wymaga odpowiedzi w formie nagrania wideo.
To próba sprawdzenia, czy autor rzeczywiście rozumie to, co „napisał”.
Jedna AI, jeden typ studenta? Ostrzeżenie noblisty
Ekonomista z MIT, Daron Acemoglu, ostrzega przed systemowym ryzykiem.
– Jeśli wiele uczelni użyje tych samych modeli AI, kryteria selekcji mogą się ujednolicić, a system zacznie faworyzować jeden typ profilu kandydata – mówi.
Problem pogłębia fakt, że najlepsze narzędzia AI są drogie. Studenci z zamożniejszych rodzin mają do nich łatwiejszy dostęp, co może jeszcze bardziej pogłębić nierówności edukacyjne.
Edukacja na rozdrożu
Sztuczna inteligencja bez wątpienia przyspiesza i usprawnia procesy rekrutacyjne. Jednocześnie stawia pytania, na które system edukacji dopiero musi znaleźć odpowiedź. Czy efektywność może zastąpić indywidualną ocenę? I czy algorytm potrafi dostrzec potencjał tam, gdzie nie pasuje on do statystycznego wzorca?
Foto: Qwen3/AI.